برنامه ریزی برای لیبی پس از سقوط رژیم قذافی در دست اقدام است اما با رویه‌ای کُند.

به گفته‌ی ویلیام هیگ‌، وزیر امور خارجه انگلیس، انقلابیون در قالب شورای ملی انتقالی تنها به ارائه‌ برنامه‌های کلی و اولیه خود در خصوص نحوه متحد کردن کشور پرداخته‌اند.

در عین حال ائتلاف کشورهایی که از عملیات ناتو حمایت می‌کنند طی روزهای گذشته به برگزاری نشست پرداخت. با این حال نتیجه‌ این نشست بیشتر تاکید بر کمک‌های انسان دوستانه و دسترسی نیروهای انقلابی به این کمک‌ها بود و هیچ گونه توافق فراگیری در خصوص اقداماتی که برای لیبی جدید لازم است به عمل آید و یا قرار گرفتن کمک‌های مالی برای بازسازی این کشور در اختیار مردم به عمل نیامد.

آنچه همه به طور مشترک در ذهن دارند، این است که برای پدیدار شدن دموکراسی، نیروهای ملی لیبی باید سعی کنند از ایجاد هرگونه هرج و مرج نظیر وقایعی که پس از فروپاشی رژیم صدام در عراق بوجود آمد، جلوگیری به عمل آید.

خوشبختانه لیبی دچار اختلافات قومی که در عراق وجود داشت، نشده است. ظاهرا کشورهای همسایه لیبی نیز دیدگاه خصمانه‌ای برای اعمال تغییر در این کشور ندارند.

مردم لیبی جزو تحصیل کرده‌ترین افراد قاره آفریقا به شمار می‌آیند. لیبی در مقایسه با سایر کشورهای منطقه به دلیل منابع نفتی‌، ثروتمندتر است. باید این نکته را نیز در نظر داشت که پس از لغو تحریم‌های بین‌المللی که علیه لیبی اعمال شده، این کشور قادر خواهد بود به منابع خارجی مسدود شده خود به ارزش بیش از 100 میلیارد دلار دسترسی یابد.

دسترسی به این منابع و منابع داخلی دیگر بی‌هیچ تردیدی در ساخت آینده این کشور آفریقایی تاثیر به سزایی خواهد داشت. با این همه چالش‌های قابل ملاحظه‌ای پیش روی لیبی است که از آن جمله می‌توان به قوم‌گرایی‌، حملات شبه نظامی، فقدان تجربه دولت جایگزین و چالش‌های مربوط به تغییر سیستم اقتصادی کشور (که در حال حاضر مبتنی بر نفت است‌) به یک قالب مدرن اشاره کرد.

بسیاری در خصوص خلاء قدرت و تهدیدهای امنیتی پس از پایان رژیم معمر قذافی در آینده‌ای نه چندان دور ابراز نگرانی کرده‌اند.

پرسش دیگر این است که چه کسی در صورت نیاز به حافظان صلح بین المللی و یا حتی ایجاد کنندگان صلح وارد عمل خواهد شد؟ قطعنامه سازمان ملل مبنی بر اعمال طرح منطقه پرواز ممنوع به طور مشخص هرگونه مداخله نیروهای نظامی در هر قسمت از لیبی را منع کرده است. حتی در صورتی که حافظان صلح مورد نیاز باشند،‌ استقرار این نیروها پس از اتخاذ تصمیم مربوطه از سوی شورای امنیت، دست کم سه ماه به طول خواهد انجامید.

باید اعزام نیروهای امنیتی خارجی طی دوران دولت موقت در لیبی را در نظر داشت. این در حالی است که هم‌پیمانان ناتو با توجه به دوره سختی که در لیبی پشت سر گذاشته‌اند، تمایل به این کار ندارند.

نروژ اعلام کرده که تا اول اوت از عملیات لیبی خارج می‌شود. رابرت گیتس،‌ وزیر دفاع آمریکا، چندی پیش برخی از اعضای ناتو را به دلیل عدم همکاری لازم در عملیات لیبی به تندی مورد انتقاد قرار داد.

ضروری‌ترین نیاز برای لیبی، تشکیل دولت موقت برای بازگردانی خدمات پایه‌ای است. این دولت باید به هدایت لیبی به سمت قانون و آماده کردن راه‌هایی برای برگزاری انتخابات و ایجاد دموکراسی بپردازد.

نیروهای انقلابی می‌گویند،‌ علاقه‌ای به انتقام جویی و از بین بردن وفاداران به رژیم قذافی ندارند؛‌ اشتباهی که در عراق به وقوع پیوست و باعث از میان رفتن بسیاری از نیروهای انسانی پر مهارت شد.

آنچه وقوعش در بنغازی محتمل به نظر می‌آید، ایجاد دولت متحد موقت با حمایت عمومی و رفع خلاء امنیتی است.

در صورتی که قذافی زنده بماند، این پرسش همچنان بی‌پاسخ است که سرنوشت وی به چه ترتیب خواهد بود؟ دادگاه جرایم بین المللی از جرایم رهبر مستبد لیبی در استفاده از تجاوز به صدها زن به عنوان سلاحی برای مبارزه با انقلابیون این کشور خبر داد که به وضوح یک جرم جنگی به شمار می‌آید.

مهمترین پرسش حال حاضر این است که چه کسی مسئول بازسازی لیبی خواهد بود؟ با توجه به اینکه مردم لیبی خود دست به اقدام انقلابی زده‌اند، آنها باید براساس نظریه کالین پاول، وزیر امور خارجه اسبق آمریکا مسئولیت عمده‌ی بازسازی کشورشان را عهده دار شوند.

اما اعضای ناتو نیز بی‌شک در این فرآیند باید به ایفای نقش بپردازند. در حال حاضر لازم است مشخص شود چه کسی باید به چه نوع همکاری بپردازد و پاسخ مساله باید برای مردم لیبی مشخص شود.

منبع: کریستین ساینس مانیتور